Nieuwe kracht in het oostenCrespel & Deiters in Dresden…
Gustav Deiters heeft moeite zijn kalmte te bewaren. Het is 1990, 52 jaar na de aankoop van Klopfer Nährmittelfabrik en de uitbreiding van de fabriek met de Saksische vleugel van zijn familiebedrijf. Hij kijkt uit over het terrein van de voormalige Crespel & Deiters-fabriek in Dresden. Er is niet veel meer over van wat ooit de modernste zetmeelfabriek van Europa was. Daar, waar vroeger op volle toeren tarwezetmeelspecialiteiten werden vervaardigd en het beroemde Weizenin werd geproduceerd, heeft 38 jaar beheer door de staat zijn sporen nagelaten. De vloer is verontreinigd met giftig afvalwater en het gebouw zelf verkeert in een desolate staat van verwaarlozing. En dat terwijl alles er in het begin zo veelbelovend uitzag …
De weg naar het oosten
In 1938 kochten Crespel & Deiters de leegstaande fabriek van de levenshervormer dr. Volkmar Klopfer in Dresden. Deze overtuigde vegetariër produceerde hier jarenlang voedingsrijk brood, vleesvervangende noedels en voedzame eiwitproducten. Hij was waarschijnlijk zijn tijd te ver vooruit. Want hoe visionair zijn producten ook waren, hij had grote moeite om de bedrijfsrekeningen in evenwicht te houden. Om faillissement te voorkomen, werd het bedrijf in 1936 door de natuurliefhebbende en maatschappelijk geëngageerde Klopfer geliquideerd. Twee jaar later nam Crespel & Deiters het pand over.
De specialist in tarwezetmeel uit Ibbenbüren speelt al geruime tijd met het idee om zijn productie in het oosten van Duitsland uit te breiden, teneinde de bevoorrading van Midden- en Oost-Duitsland te verbeteren. Daartoe huurt Crespel & Deiters al in 1929 een tarwezetmeelfabriek in Braunschweig, Nedersaksen. Het plan is om de fabriek uit te bouwen tot een productielocatie voor een succesvolle marktintroductie van Weizenin, dat in datzelfde jaar als handelsmerk wordt geregistreerd.
Vanwege de beperkte mogelijkheden voor technische uitbreiding in Braunschweig en de noodzaak om grotere investeringen te doen, besluit het bedrijf echter de fabriek in Braunschweig te sluiten en op zoek te gaan naar een alternatief. Met de fabriek in Dresden vindt Crespel & Deiters een goede basis voor verdere uitbreiding.
Een frisse bries langs de Elbe

1938: De fabriek in Dresden vóór de uitbreiding tot de modernste zetmeelfabriek van Europa.
Er wordt onmiddellijk begonnen met de modernisering van de fabriek. De bedrijfsfaciliteiten worden technisch uitgebreid. Naast de twee reeds bestaande gebouwen worden er nu nog vier extra gebouwd. Crespel & Deiters Dresden beschikt nu over een compleet meelcomplex, een silo, een drooginstallatie en een meelmengafdeling. Een tweede gebouw huisvestte de energiecentrale, met een ketelinstallatie en een stoommachine. Bovendien beschikte de fabriek ook over een laboratoriuminstallatie, een bakkerij en een pasta-productiefaciliteit.
Na voltooiing van de bouwwerkzaamheden is de fabriek op dit moment de modernste in haar soort. Hiermee legt Crespel & Deiters de basis voor 14 jaar succesvolle productie van beproefde en nieuwe producten op basis van tarwe in Dresden.

Gerenoveerde binnenruimtes …

… en een gemoderniseerd machinepark
Crespel & Deiters is in ieders mond

Vanaf nu produceert Crespel & Deiters in Dresden tarwezetmeelproducten voor de voedingsmiddelenindustrie. Het bedrijf heeft al vroeg de hoge fysiologische waarde van tarwe-eiwit onderkend en verwerkt dit in het laboratorium. Met name fabrikanten van soepen en soepkruiden maken gebruik van het zo verkregen tarwegluten om de smaak van hun producten te verbeteren. Met Weizenin produceert Crespel & Deiters ook een eigen merkproduct voor zijn eindconsumenten. Het zuivere tarwezetmeelpoeder garandeert dat de producten goed lukken en zorgt voor de perfecte textuur van taarten, gebak, desserts, sauzen en soepen. Bedrijven, bakkerijen en fabrikanten van babyvoeding in heel Duitsland betrekken hun tarwezetmeelpoeder uit Dresden. Het is dit succesvolle product van Crespel & Deiters dat later wordt voortgezet in “VEB Weizenin” (volksonderneming Weizenin) en dat vervolgens zijn naam geeft aan de door de staat geleide DDR-fabriek.
Tegen het kapitalisme
De Tweede Wereldoorlog eindigt in 1945. Dresden, en daarmee ook de fabriek van Crespel & Deiters, bevindt zich nu op door Rusland bezet grondgebied. Aanvankelijk heeft dit nog nauwelijks gevolgen voor de productie. Tot het begin van de jaren vijftig gaat alles in de fabriek in Dresden gewoon door. Met de oprichting van de DDR verandert het dagelijks leven in de door de Russen bezette zone echter drastisch. De nieuwe regering in Oost-Berlijn verklaart de oorlog aan het kapitalisme en daarmee ook aan de daar gevestigde bedrijven. De bedrijven moeten in overheidshanden komen. De onteigening van particuliere bedrijven begint.
Onteigening en aanhouding
In 1952 wordt Crespel & Deiters Dresden onteigend. De fabriek, de machines en het terrein komen zonder enige schadevergoeding in het bezit van de Duitse Democratische Republiek. Hiervoor maakt het nieuwe regime gebruik van een juridische list. Tijdens en na de oorlog waren veel grondstoffen schaars. Om ervoor te zorgen dat de bedrijfsvoering kon worden voortgezet, werd er geruild. Vanuit juridisch oogpunt werd dit “compensatie” genoemd. Hoewel dit ontoelaatbaar was, was het vaak noodzakelijk voor de productie. De beschuldiging van compensatie gaf de nieuwe staat een reden om de bedrijven te onteigenen.
Ook Crespel & Deiters werd van deze schadevergoeding beschuldigd. Als gevolg daarvan werd de operationeel directeur van de fabriek in Dresden gearresteerd en in Bautzen veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf. Gelukkig werd hij na tweeënhalf jaar weer vrijgelaten, dankzij een mysterieuze speling van het lot. Als soldaat diende hij tijdens de oorlog in strafcompagnie 999. Daar redde hij het leven van een gevangene. Deze gevangene werkte later in de fabriek van Crespel & Deiters in Dresden. Als communist die tijdens het naziregime was gearresteerd, verwierf hij na de bezetting door de Russen aanzienlijke invloed, die hij gebruikte om zijn voormalige redder vrij te krijgen. Na zijn vrijlating uit Bautzen vertrekt de voormalige fabrieksdirecteur van de fabriek in Dresden naar het westen, waar Crespel & Deiters hem vol overgave ondersteunt bij het opbouwen van een nieuw bestaan.
De hereniging en het einde
Weizenin wordt een kaskraker in het Oosten. In VEB Weizenin, de voormalige fabriek van Crespel & Deiters in Dresden, wordt het innovatieve tarwegluten onder auspiciën van de regering verder geproduceerd en groeit het uit tot een typisch DDR-product. Tot op de dag van vandaag is Weizenin, dat inmiddels door Unilever wordt geproduceerd, erg populair in Oost-Duitse nostalgiewinkels. De hereniging in 1990 betekent ook het einde van de planeconomie in het oosten van Duitsland. Veel onteigende bedrijven worden weer teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaren. Ook Crespel & Deiters trekt naar het oosten van Duitsland, naar de voormalige fabriek in Dresden. Wat de tarwezetmeelspecialist uit Ibbenbüren ter plaatse aantreft, laat weinig hoop dat er in Dresden een nieuw productietijdperk kan worden ingeluid. De technische, ecologische en financiële structuren van VEB Weizenin zijn te vervallen. De decennialange overexploitatie van het terrein en de omliggende natuur heeft zijn tol geëist. Het bedrijf kan niet langer worden voortgezet. Crespel & Deiters besluit af te zien van de overname van het bedrijf. Het terrein en het gebouw, die tegenwoordig deels onder monumentenzorg vallen, worden door het Berlijnse privatiseringsbureau verkocht aan de voedingsmiddelenproducent Zamek en de minerale-olie-groep Aral. Alleen Weizenin, de uitvinding van Crespel & Deiters, leeft tot op de dag van vandaag voort in de nieuwe deelstaten.

