Nieuwe kracht in het oostenCrespel & Deiters in Dresden...

Gustav Deiters heeft moeite om zijn kalmte te bewaren. Het is 1990, 52 jaar na de aankoop van Klopfer Nährmittelfabrik en de uitbreiding van de fabriek naar het Saksische bijgebouw van zijn familiebedrijf. Hij kijkt uit over het terrein van de voormalige Crespel & Deiters fabriek in Dresden. Er is niet veel meer over van wat ooit de modernste zetmeelfabriek van Europa was. Daar waar vroeger op volle toeren tarwezetmeelspecialiteiten werden gemaakt en de beroemde Weizenin werd geproduceerd, heeft 38 jaar management door een nationaal bedrijf zijn sporen nagelaten. De vloer is vervuild met giftig afvalwater en het gebouw zelf verkeert in een desolate staat van verwaarlozing. En dat terwijl alles er in het begin nog zo veelbelovend uitzag ...

De weg naar het oosten

In 1938 kocht Crespel & Deiters de leegstaande fabriek van de levenshervormer Dr Volkmar Klopfer in Dresden. De vegetariër uit overtuiging maakte hier jarenlang voedzaam brood, vleesvervangende noedels en voedzame eiwitproducten. Waarschijnlijk was hij zijn tijd te ver vooruit. Want hoe visionair zijn producten ook waren, hij had grote problemen om de rekeningen van zijn bedrijf sluitend te houden. Om een faillissement te voorkomen, werd het bedrijf in 1936 door de natuurliefhebbende en sociaal geëngageerde Klopfer geliquideerd. Twee jaar later neemt Crespel & Deiters het pand over.

De tarwezetmeelspecialist uit Ibbenbüren speelt al geruime tijd met het idee om zijn productie in het oosten van Duitsland uit te breiden om de bevoorrading van de Midden- en Oost-Duitse gebieden te verbeteren. Voor dit doel huurt Crespel & Deiters al in 1929 een tarwezetmeelfabriek in Braunschweig, Nedersaksen. Het plan is om de fabriek te ontwikkelen als productielocatie voor een succesvolle marktintroductie van Weizenin, dat in hetzelfde jaar als handelsmerk wordt ingevoerd.

Vanwege de beperkte mogelijkheden voor technische uitbreiding in Braunschweig en de noodzaak om grotere investeringen te doen, neemt het bedrijf echter het besluit om de fabriek in Braunschweig te sluiten en op zoek te gaan naar een alternatief. Met de fabriek in Dresden vindt Crespel & Deiters een goede basis voor verdere uitbreiding.

Een frisse bries langs de Elbe

1938: De fabriek in Dresden vóór de uitbreiding tot de modernste zetmeelfabriek van Europa.

Er wordt onmiddellijk begonnen met het moderniseren van de fabriek. De operationele faciliteiten worden technisch uitgebreid. De al bestaande twee gebouwen worden nu vergezeld door nog eens vier gebouwen die ernaast worden gebouwd. Crespel & Deiters Dresden heeft nu een compleet molencomplex, een silo, een droger en een meelmengsectie. Een tweede gebouw huisvestte de krachtcentrale, met een ketelinstallatie en een stoommachine. Bovendien herbergde de fabriek ook een laboratorium, een bakkerij en een fabriek voor pastaproducten.

Na voltooiing van de bouwwerkzaamheden presenteert de fabriek zich als de modernste in zijn soort op dit moment. Hiermee legt Crespel & Deiters de basis voor 14 jaar succesvolle productie van beproefde en nieuwe tarweproducten in Dresden.

Crespel & Deiters ligt op ieders lippen

Vanaf nu produceert Crespel & Deiters in Dresden tarwezetmeelproducten voor de voedingsindustrie. Het bedrijf herkent de hoge fysiologische waarde van tarwe-eiwit al vroeg en verwerkt het in het laboratorium. Vooral fabrikanten van soepen en soepkruiden maken gebruik van de zo ontstane tarwegluten om de smaak van hun producten te verbeteren. Met Weizenin produceert Crespel & Deiters ook een eigen merkproduct voor haar eindconsumenten. Het pure tarwezetmeelpoeder garandeert dat de producten goed uitpakken en zorgt voor de perfecte textuur van gebak, taarten, desserts, sauzen en soepen. Bedrijven, bakkerijen en fabrikanten van babyvoeding in heel Duitsland betrekken hun tarwezetmeelpoeder uit Dresden. Het is dit succesvolle product van Crespel & Deiters dat vervolgens wordt voortgezet in “VEB Weizenin” (volksonderneming Weizenin) en waaraan de door de staat beheerde DDR-fabriek zijn naam te danken heeft.

Tegen kapitalisme

De 2e Wereldoorlog eindigt in 1945. Dresden en daarmee ook de fabriek van Crespel & Deiters ligt nu op door Rusland bezet gebied. Aanvankelijk heeft dit nog nauwelijks invloed op de productie. Tot het begin van de jaren 1950 is het business as usual in de fabriek in Dresden. Met de oprichting van de DDR verandert het dagelijks leven in de door Rusland bezette zone echter drastisch. De nieuwe regering in Oost-Berlijn verklaart het kapitalisme de oorlog en dus ook de bedrijven die er gevestigd zijn. De bedrijven worden staatseigendom. De onteigening van particuliere bedrijven begint.

Onteigening en arrestatie

In 1952 wordt Crespel & Deiters Dresden onteigend. De fabriek, de machines en het terrein gaan over in het bezit van de Duitse Democratische Republiek zonder enige schadeloosstelling. Hiervoor maakt het nieuwe regime gebruik van een juridische list. Tijdens en na de oorlog waren veel materialen schaars. Om ervoor te zorgen dat de zaken door konden gaan, werden spullen geruild. Juridisch gezien werd dit “compensatie” genoemd. Hoewel het ontoelaatbaar was, was het vaak nodig voor producties. De beschuldiging van compensatie gaf de nieuwe staat een reden om de bedrijven te onteigenen.

Crespel & Deiters werd ook beschuldigd van deze compensatie. Als gevolg hiervan wordt de operationeel directeur van de fabriek in Dresdner gearresteerd en veroordeeld tot 15 jaar gevangenisstraf in Bautzen. Gelukkig komt hij na tweeënhalf jaar weer vrij, dankzij een mysterieuze speling van het lot. Als soldaat diende hij in de strafeenheid 999 tijdens de oorlog. Daar redde hij het leven van een gevangene. Deze gevangene werkte vervolgens in de Dresdense fabriek van Crespel & Deiters. Als communist die tijdens het naziregime werd gearresteerd, kreeg hij na de bezetting door de Russen veel invloed die hij gebruikte om zijn voormalige redder vrij te krijgen. Na zijn vrijlating uit Bautzen gaat de voormalige fabrieksdirecteur van de fabriek in Dresden naar het westen, waar Crespel & Deiters hem vurig steunt bij het opzetten van een nieuw bestaan.

De hereniging en het einde

Weizenin wordt een geldmaker in het Oosten. In VEB Weizenin, de voormalige fabriek van Crespel & Deiters in Dresden, wordt het innovatieve tarwegluten onder auspiciën van de overheid verder geproduceerd en groeit het uit tot een typisch DDR-product. Tot op de dag van vandaag is Weizenin, dat inmiddels door Unilever wordt geproduceerd, erg populair in Oost-Duitse nostalgiewinkels. De hereniging in 1990 betekent ook het einde van de planeconomie in het oosten van Duitsland. Veel onteigende bedrijven worden weer teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaren. Ook Crespel & Deiters vertrekt naar het oosten van Duitsland, naar de voormalige fabriek in Dresden. Wat de tarwezetmeelspecialist uit Ibbenbüren ter plaatse aantreft, laat weinig hoop dat er in Dresden een nieuw productietijdperk kan worden gestart. De technische, ecologische en financiële structuren van VEB Weizenin zijn te desolaat. De decennialange overexploitatie van het terrein en de omliggende natuur heeft zijn tol geëist. Het bedrijf kan niet langer worden voortgezet. Crespel & Deiters besluit het bedrijf niet terug te nemen. De panden en het gebouw, die tegenwoordig gedeeltelijk op de monumentenlijst staan, worden door het Berlijnse privatiseringsbureau verkocht aan de levensmiddelenproducent Zamek en de mineraaloliemaatschappij Aral Group. Alleen Weizenin, de uitvinding van Crespel & Deiters, leeft tot op de dag van vandaag voort in de nieuwe deelstaten.